ເຝີຫວຽດ ພາກ 1: ກົກເຄົ້າຂອງ ເຝີ

14:18 2018/06/26

ຍ​ສ​ໝ - ອາຫານເປັນແວ່ນແຍງອັນໜື່ງທີ່ສະທ້ອນເຖິງ ປະກົດການຕົວຈິງ ວັດທະນະທຳຂອງແຕ່ລະປະເທດ. ຄົນອິດຕາລີ ພູມໃຈໃນ ປີຊ້າ, ຄົນຈີນ ພູມໃຈໃນ ສາລາເປົາ, ຄົນຢີປຸ່ນ ພູມໃຈນຳ ຊູຊິ… ສ່ວນຄົນຫວຽດນາມ ນັ້ນຄື ເຝີ!

ເຝີຫວຽດ ພາກ 1: ກົກເຄົ້າຂອງ ເຝີ

“ເຝີ ຊິ​ວ່າອອກ​ຈີນກະ​ບໍ່​ແມ່ນ, ​ຊິ​ວ່າ​ອອກ​ທາງ​ຝ​ລັ່ງກະ​ບໍ່”

ພວກ​ເຂົາ​ເວົ້າ​ວ່າ: ຄຳ​ວ່າ “ ເຝີ ” ໄດ້​ມາ​ຈາກ ຕົວ​ໜັງ​ສື​ທີ່​ຂຽນ​ວ່າ “ເຟີ໋ນ” ຂອງ​ເຍື່ອງອາ​ຫາ​ນ​ຊື່ວ່າ: ຈື່​ຍຸກ​ເຟີ໋ນ. ແຕ່​ເຕັກ​ນິກ​ເຄັດ​ລັດ​ໃນ​ກາ​ນ​ປຸງ​ແຕ່ງ ອາ​ຫານເຍື່ອງ ຈື່​ຍຸກ​ເຟິ໋ນ​ ແມ່ນ​ມີ​ຄວາມ​ແຕກ​ຕ່າງ​ຢ່າງ​ຊິ້ນ​ເຊີງ ທັງ​ລົດ​ຊາດ​ກິ່ນ​ກັບ “ເຝີ​ຫວຽດ”. ຍັງ​ມີ​ທິດ​ສະ​ດີ​ອື່ນ​ກ່າວ​ວ່າ: ເຝີ ມີ​ກົກ​ເຄົ້າ​ແມ່ນ​ມາ​ຈາກ ອາ ​ຫ​ານ​ເຍື່ອງ pot - au – feu ຂອງ ຟູ໋​ລາງ​ຊາ ແລະ ເຝີ ຄື​ຄຳ​ມາ​ຈາກ  ພາ​ສາ “ໂບ່ຍ” ​ຂອງ ຄຳ​ວ່າ feu(ພາ​ສາ ຝ​ລັ່ງ: ໄຟ)

ເຖິງວ່າ​ແນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ເມື່ອ​ຊອກ​ຫາ​ຊື່​ອາ​ຫານເຍື່ອງ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ວ່າ: pot - au – feu ໃນ​ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ Larousse ຂອງ ຝ​ລັ່ງ, ມັນແມ່ນ ຊຸບປະ​ເພດ​ໜື່ງ  ​“​ຕຸ໋ນບ່າ​ລັ່ງ” ເຮັດ​ດ້ວຍ​ຊີ້ນ​ງົວ​ຕຸ໋ນ ​ໃສ່​ກັບ​ຜັກ​ຫຼາຍ​ຊະ​ນິດເຊັ່ນ​ວ່າ: ຫົວ​ກາ​ຫຼົດ, ຜັກ​ທຽມ, ຫົວ​ຜັກ​ກາດ…. ມັນ​ບໍ່​ເຂົ້າ​ກັບ​ເຝີ​ຫວຽດ​ຈັກ​ແນວ​ທັງ​ຮູບ​ແບບ​ ແລະ ວີ​ທີ​ປຸງ​ແຕ່ງ.

ນອກນັ້ນ,  pot - au – feu ແມ່ນ​ປ​ະ​ເພດ​ອາ​ຫາ​ນ​ໜັກ ກິນ​ກັບ​ເຂົ້າ​ຈີ່​ຂອງ​ຄົນຝ​ລັ່ງ.

​ໃນ​ນັ້ນ, ຄຳ​ບອກ​ເລົ່າ​ຂອງຜູ້​ເຖົ້າ​ຜູ້​ແກ່​ແມ່ນ​ມີ​ຄວາມ​ເໝາະ​ສົມ​ແທດ​ເໝາະກັບ​ເອກ​ສານ​ທີ່​ຍັງ​ຫຼົງ​ເຫຼືອ​ຢູ່​ແຕ່​ຕົ້ນສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 20: ເຝີ ແມ່ນ​ເລີ່ມ​ມາ​ຈາກ ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ ຊື່​ວ່າ: ຊ໋າວ​ເຈົາ ເກີດ​ຂື້ນ​ມາ​ຢ່າງ​ລຽບ​ງ່າຍ ຄື​ຈາກ​ເດີ່ນ​ບ້ານ, ທ່າ​ເຮືອ ແມ່​ນ້ຳ​ແດງ ໃນ​ຊຸມ​ປີຕົ້ນ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 20.

ເບື້ອງ​ຕົ້​ນ​ເປັນ​ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ​ໜື່ງ​ທີ່​ຮັບ​ໃຊ້​ໃຫ້​ປະ​ຊາ​ຊົນທົ່ວ​ໄປ, ຜູ່​ອອກ​ແຮງ​ງານ ຊາວ​ໄຮ່​ຊາວ​ນາ. ທ້າຍ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 19, ຕົ້ນ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 20 ພາຍ​ຫຼັງ ຈັກ​ກະ​ພັດ​ຝ​ລັ່ງ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ຄອບ​ຄອງ​ຫວຽດ​ນາມ​ທັງ​ໝົດ, ຮ່າ​ໂນ້ຍ​ຕອນນັ້ນ​ຫາກໍ່​ມີ 2-3 ຮ້ານ​ຂາຍ​ຊີ້ນ​ງົວ​ຮັບ​ໃຊ້​ຄົນ​ຝ​ລັ່ງ​ກ່ຽວ, ສ່ວນ​ຫຼາຍແມ່ນ​ຂາຍ​ບໍ່​ອອກ, ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ແມ່ນ​ກະ​ດູກ​ບໍ່​ຮູ້​ຊິ​ເຮັດ​ແນວ​ໃດ.

ເຝີ ໄຊ​ຫງອນ.(ພາບ: ຢາ​ຕ໋ຽນ)

ໃນຊຸມ​ປີ  1908-1909, ມີເສັ້ນ​ທາງ​ເດີນ​ລົດ​ໄປ​ດ້ວຍ​ໄອ​ນ້ຳ ຫຼາຍ​ຖ້ຽວ​ແລ່ນ​ແຕ່ ຮ່າ​ໂນ້ຍ ໄປ ຫ໋າຍ​ຟ່ອງ, ນາມ​ດິ້ງ, ຟູ້​ລ້າງ​ເທືອງ.

ແລະ​ຍັງ​ມີ ເຮືອ​ບັນ​ທຸກ​ນ້ຳ​ປາ, ເຄື່ອງ​ແຫ້ງ​ຈາກ ດິນ​ແດນ ເຫງະ​ອານ ສ້າງ​ບັນ​ຍາ​ກາດ​ຟົດ​ຟື້ນ,  ຄັບ​ຄາ​ໜາ​ແໜ້ນ​ຢູ່​ແຄມ​ທ່າ​ເຮືອ ແມ່​ນ້ຳ​ແດງ.

ທີ່ນັ້ນ​ໄດ້​ເກີດມີຄວາມຕ້ອງການສູງກ່ຽວ​ກັບບໍ​ລິ​ການອາຫານສຳ​ລັບ​ຊົ​ນ​ຊົ້ນ​ກຳ​ມະ​ກອນ. ສະ​ນັ້ນ​ບັນ​ດາ​ຫ້າງ​ຮ້ານ ອາ​ຫານ​ໄດ້​ຫຼັ່ງ​ມາ​ເທ​ມາ​ເປີດ​ຢູ່​ແຄມ​ທ່າ​ຮ​ເຮືອ​ແມ່​ນ້ຳ​ແດງ , ແຕ່​ວ່າ​ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ວ່າ ຊ໋າວ​ເຈົາ ຜູ້​ຄົນ​ມັກ​ກິນ​ຫຼາຍ​ເພາະ​ທັງ​ຖືກ​ແລະ​ທັງ​ອີ່ມ​ທ້ອງ.

ສະ​​ຖາ​ນະ​ການ-ການ​ຂາຍຊີ້ນງົວ​ບໍ່​ອອກ ແລະ​ ຊື້​ຊິ້ນງົວແຖມຟີກະ​ດູກ ​ຈາກ​ຜູ່​​​ຫາບຂາຍ ຊ໋າວ​ເຈົາ ໄດ້​ພາ​ກັນ​ປ່ຽນ​ມາ​ເປັນ ຂາຍ ຊ໋າວ​ຊີ້ນ​ງົວ​ແທນ.

ຊີ້ນງົວມີກິ່ນໃນເວລາທີ່ມັນເຢັນ, ດັ່ງນັ້ນເຕົາໄຟ​ທີ່​ສາ​ມາດ​ເປີດຄ່ອຍໆ​ໄດ້​ຖືກ​ປະ​ດິດ​ອອກ​ມາ, ​ໃນ​ບໍ່​ດົນ ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໄດ້​ແຜ່​ລາ​ມ​ໄປ​ທົ່ວ​ທຸກ​ບ່ອນ​ຕັ້ງ​ແຕ່ ໂອກວານ​ເຈື້ອງ ລົງ​ໄປ​ຮອດ ໂອ​ຮ່າງ​ໝ໋ຳ.

ແມ້ນ​ຕັ້ງ​ແຕ່ ທ່ານ  Henri Oger ໄດ້​ບັນ​ທືກ​ຮູບ​ພາບ​ຂອງ ການ​​​ຫາບ​ເຝີ​ຂາຍ ໄວ້​ໃນ​ອາ​ລາ​ບ້ຳອັນ​ລ້ຳ​ຄ່າ ເຕັກ​ນິກ​ຂອງ​ ຊາວ​ອາ​ນາມ (Technique du peuple Annamite 1908-1909).

ຊື່ເອີ້ນຂອງ ເຝີ ຍັງ​ເປັນ​ປິດ​ສະ​ໜາ​ຢູ່ ດັ່ງ​ນັ້ນ​ພວກ​ເຮົາ​ຈົ່ງ​ພ້ອມ​ກັນ​ກັບໄປ​ສູ່​ຍຸກ​ສະ​ໄໝ​ທີ່​ເຝີ​ເກີດ​ຂື້ນ​ມາ.

ໃນຄະ​ນະ​ທີ່ ເຝີ ປາກົດຂື້ນໃນສະ​ໄໝທໍາອິດຂອງສະຕະວັດທີ 20, ວັນ​ນະ​ຄະ​ດີ​ຈີນ ຍັງຄົງປົກຄອງ ສັງຄົມຫວຽດນາມ. ນັກຂ​ຽນ​ຄົນຝຣັ່ງທີ່ມີຊື່ສຽງ​ໂດ່ງ​ດັ່ງ ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ ຫວຽດນາມ ເພື່ອ​ສຶກສາຄົ້ນຄ້ວາ ຄື: P.Huard  ແລະ M.Durand ໄດ້ວິເຄາະ ຄຳ​ວ່າ “ ເຝີ” ພາ​ສາ​ໂນມ (ພາ​ສາ​ຫວຽດ​ດັ້ງ​ເດີມ) ປະກອບດ້ວຍ ສາມຄຳ ເປັນ​ພາ​ສາ​ ຫ໋ານ :  a / ເມ(ເຂົ້າ​ເປືອກ),  b / ໂງນ(ຄຳ​ເວົ້າ), ໂຟ້ (ທົ່ວໄປ)

ຄຳ​ວ່າ “ເຝີ” ເຂົ້າ​ໃຈ​ແບບ​ງ່າຍໆ​ວ່າເປັນ ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ​ໜື່ງ ທີ່​ປຸງ​ແຕ່ງ​ມາ​ຈາກ ເຂົ້າ​ສານ​ຂາຍ​ທົ່ວ​ໄປໃຫ້​ມວນ​ມະ​ຫາ​ຊົນ ແລະ ອອກ​ສຽງ ​ໂຟ້ . ສຽງ​ຮ້ອງ​ຂອງ​ແມ່​ຄ້າ​​ຫ້າຍ​ເຄື່ອງຂາຍ ທີ່​ມີ​ທັງ​ ແຮງ​ຄ່ອຍ​ມີ​ຈັ່ງ​ຫວະ​ທີ່​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ໄປ​ຕາມ​ບັນ​ຍາ​ກາດ ສະ​ພາບ​ແວດ​ລ້ອມ ເຮັດ​ໃຫ້​ສຽງ​ເລືອ​ໄປ ຄື​ເຮົາ​ຮ້ອງ​ເພງ ສຽງ​ທີ່​ອອກ​ໄປ​ອາດ​ຈະ​ຂາດ​ເຫຼືອ ຫຼື​ອອກ​ແນວ​ຕ່າງ​ໂດຍ​ຜູ້​ຝັງ​ອາດ​ຈະ​ໄດ້​ຍິນ​ຄັກ​ແນ່​ບໍ່​ແນ່ ໃນຫູ.

ຄຳ​ຮ້ອງ​ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ ເຝີ ຕາມ​ສຽງ ໂນມ: “ໂຝ້ເດີ,ໂຝ້ ເອີ !" ... ແລະ ແລ້ວ​ມາ​ເປັນ "ເຝີ໋ ເອີ!" ​ໄລ່​ສຽງ, ສຽງ​ຕົກ, ສຽງ​ເພີ່ມ ກາຍ​ມາ​ເປັນ " ເຝີ "  ຕາມ​ຂ້ອຍ​ຄິດ​ວ່າ: ຊື່ ເຝີ ແມ່ນ​ມາ​ຈາກ​ການ​ອອກ​ສຽງ ໂຕ​ໜັງ​ສື ໂນມ ເປັນ​ການ​ໄຈ້​ແຍກ​ທີ່​ມີ​ເອກ​ກະ​ລັກ​ເລິກ​ເຊິ່ງ, ມີ​ໂລ​ຊິກ ແລະ ເໝາະ​ສົມ​ທີ່​ສຸດ.

ເຝີ ຮ່າ​ໂນ້ຍ.(ພາບ: ຢາ​ຕ໋ຽນ)

ເຝີ​ຫວຽດ ອາ​ຍຸກວ່າ​ຮ້ອຍ​ປີ

​ຄຳ​ນາມເອີ້ນ​ວ່າ: ເຝີ ໄດ້​ຖືກ​ຈັດ​ເຂົ້າ​ໃນ​ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ​ໃນ​ປື້ມ ​ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ ຫວຽດ​ນາມ (1930) ໂດຍ ສະມາຄົມ ຄາຍ​ຈີ໋​ຕຽນ​ດືກ ຮ່າ​ໂນ້ຍ ເປັນ​ຜູ້ກໍ່​ຕັ້ງ. ແຕ່ວ່າເຝີອາຍຸໄດ້​ຈັກ​ປີ​ແລ້ວ?

ອາ​ຍຸ​ການເກີດຂອງ ຄຳ​ວ່າ​: ເຝີ  ບໍ່ໄດ້ຖືກບັນ​ທືກ​ໄວ້​ໃນ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ ອັນ​ໃດ​ຢ່າງເປັນທາງການ. ນັກວັນ​ນະ​ກຳ ອະ​ວຸ​ໂສ ຫງວ໋ຽນ​ກົງ​ຮ​ວານ (1903-1977) ໄດ້ບອກໃຫ້​ຮູ້​ຢ່າງ​ຊັດ​ເຈນວ່າ ອາ​ຫານ​ເຍື່ອງ ເຝີ ນີ້ມີອາຍຸຫຼາຍກ່ວາ 100ປີ . ເພິ່ນ​ໄດ້​ຢັ້ງ​ຢືນວ່າ: "1913 ... ເຮືອນ​ຫ້ອງແຖວ ເລກທີ 8 ຖະ​ໜົນ ຮ່າງ​ຮ່າຍ  ... ບາງຄັ້ງບາງ​ຄາວ ເພິ່ນ​ໄດ້​ກິນເຝີ ຂອງ​ແມ່​ຄ້າ​​​ຫາບ​ມາ​ຂາຍ. ຖວ້ຍ​ລະ 2 ສະ​ຫຼຶງ, 3 ສະ​ຫຼຶງ ,5 ສະ​ຫຼຶງ”.

ຜູ້ຢັ້ງ​ຢືນ​ອາ​ຍຸ​ຂອງ​ເຝີ​ອີກ​ຄົນ​ໜື່ງ ແມ່ນ​ພໍ່​ເຖົ້າ​ທວດ ຫງວ໋ຽນ​ວັນ​ວິ໊ງ (1882-1936). ພໍ່​ເຖົ້າ​ລາວ​ບັງ​ເອີນ​ໄດ້​ເຮັດເຮົາ​ຮູ້​ເຖິງ​ອາ​ຍຸ​ຂອງ​ເຝີ​, ເພາະ​ໃນ​ຈົດ​ໝາຍທີ່​ລາວ​ສົ່ງ​ມາ​ຈາກ ປ​າ​ຣີ ເຖິງ​ຄອບ​ຄົວ ຂຽນ​ຈ່າ​ໜ້າ​ຊອງ ປີ 1906: "...

ໄດ້​ຍິນສຽງຈ່າວ​ຂາຍ​ເຄື່ອງ​ທາງນັ້ນ​ແລ້ວ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຄິດ​ຮອດ ຫວຽດນາມ , ຄິດ​ຮອດ​ທັງ​ສຽງ​ຈ່າວ​ຂາຍ​ເຄື່ອງ​ຂອງ​ຄົນ​​​ຫາບ​ເຄື່ອງ​ຂາຍ​ແຕ່​ຕອນ​ເຊົ້າໆ ".

ແລະ ແລ້ວ Gumumier, ນັກຄົ້ນຄວ້າຜູ້​ດຸ​ໝັ່ນ​ໄດ້​ປະ​ເອກ​ກະ​ສານ​ສຳ​ເນົາ​ທີ​່​ມີ​ຄ່າ​ໃນ​ຂົງ​ເຂດ ວ​ັນ​ນະ​ຄະ​ຕີ​ຫວຽດ​ນາມ - ແລະ ຢັ້ງ​ຢືນ​ວ່າ: ເຝີ​ຍັງ​ບໍ່​ເຄີຍ​ປະ​ກົດ​ຢູ່​ຫວຽດ​ນາມ ກ່ອນ​ປີ 1907! ນັ້ນ​ແມ່ນ​ແຫຼ່ງ​ຂໍ້​ມ​ູນ​ເອກ​ກະ​ສານ​, ສິ່ງ​ພິ​ສູດ​ທີ​່​ເປັນ​ວິ​ທະ​ຍາ​ສາດ, ທີ່​ໜ້າ​ເຊື່ອ​ຖື​ທີ່​ສຸດ​ກ່ຽວ​ກັບ​ອາ​ຍຸ​ຂອງ ເຝີ​ວ່າ​ມີ​ອາ​ຍຸ​ໄດ້ ຫຼາຍກວ່າ 100 ປີ ແລ້ວ.

ຮູບພາບ ​​ຫາບ​ເຝີ​ຂາຍ ຢູ່ ຮ່າ​ໂນ້ຍ ໄດ້​ແຕ້ມ​ແຕ່ງ​ລະ​ບາຍ​ສີ ຄົນ​​​ຫາບ​ເຝີ​ຂາຍ ຢູ່​ຖະ​ໜົນ​ເກົ່າ ຮ່າ​ໂນ້ຍ ຂອງ​ນັກ​ຈ​ິດ​ຕະ​ກອນ​ຊາວ ຝ​ລັ່ງ​ເສດ Maurice Salge ວາດ​ຂື້ນ​ໃນ​ປີ 1913 ແມ່ນເປັນ ຮູບແບບທີ່ມີຊີວິດຊີວາ ເຮັດ​ໃຫ້​ເກີດ​ຄວາມຍອມ​ຮັບ​ກ່ຽວ​ກັບ ເຝີ​ຕອນ​ຄ​່ຳ​ຄືນ ຂອງ ຮ່າ​ໂນ້ຍ.

ຮູບ​ແຕ້ມ ຄົນ​​​ຫາບ​ເຝີ​ຂາຍ​ແຄມ​ທາງ ຢູ່ ຮ່າ​ໂນ້ຍ ຜົນ​ງານ​ຂອງ Maurice Salge (1913).

ອາ​ຍຸ​ຫຼາຍ​ກ່​ວາ 100 ປີຂອງ ເຝີ ຍັງ​ໄດ້​ຖືກ​ຢັ້ງ​ຢືນ​ຈາກ ປື້ມ​ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ ຫວຽດ . ປື້ມ​ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ ຫວຽດ-ໂບ໋-ລາ ຂອງ   Alexandre Rhodes  ຈັດ​ພິມ​ປີ 1651 ບໍ່​ມີ​ຄຳ​ວ່າ ເຝີ . ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ  ຮ​ວິ່ງ​ຕິ້ງກົ້ວ 1895,  ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ Genibrel (1898) ກໍ່​ຄື​ກັນ.

ຈົນ​ມາ​ຮອດ ປື້ມ​ວັດ​ຈະ​ນາ​ນຸ​ກົມ ອະ​ທິ​ບາຍ​ຂອງ ສະ​ມາ​ຄົມ ຄາຍ​ຈີ໋​ຕ໋ຽນ​ດືກ ຈັດ​ພິມ ປີ 1930, ຄຳ​ວ່າ ເຝີ ຈັ່ງ​ໄດ້ເປີດຕົວຢ່າງເປັນທາງການ ແລະ ຂຽນໄວ້​ຢ່າງ​ຊັດ​ເຈນ​ວ່າ  "... ອາ​ຫ​ານ​ເຍື່ອງນີ້ ເປັນ​ອາ​ຫານປຸງແຕ່ງດ້ວຍ ເສັ້ນ​ແປ້ງ​ຊອຍ​ນ້ອຍໆ ໃສ່​ກັບ​ຊີ້ນ​ງົວ. ສິ່ງ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໄດ້​ສະ​ໜັບ​ສະ​ໜູນ ທິດ​ສະ​ດີ ເຝີ ເກີດ​ມາ​ໃນ​ລະ​ຫວ່າງ ປີ 1900 ຫາ 1907,  ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາສາມາດຄາດຄະເນໄດ້ ຢ່າ​ງັ​ຊັດ​ເຈນ​ກ່ຽວ​ກັບອາຍຸ ທີ່ຫຼາຍກວ່າ 110 ປີຂອງ ເຝີຫວຽດ.

ຮ້ານ​ຂາຍ​ເຝີ​​​ຫາບ​ຂາຍ​ຢູ່​ຮ່າ​ໂນ້ຍ ຕົ້ນ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 20. (ພາບ: ເອກກ​ສານ)
;

同类别新闻